kuratorka: Joanna Sokołowska
czas trwania wystawy: 16.11.2023-13.01.2024
Dokumentacja wystawy, fot. Małgorzata Kujda
Broń i chroń to wystawa o wyzysku i odzyskiwaniu ciała przez osoby zmuszone do pełnienia społecznych ról kobiet. W cyklu nowych prac Ali Savashevich ciał jednak bezpośrednio nie widać. Artystka mierzy się ze śladem sił, które pozornie działają „poza granicami skóry”[1]: na globalnych rynkach i lokalnych targowiskach, w biurach i na polu, przy taśmie produkcyjnej, w usługach, rodzinie, szkole, kościele. Rozproszone i wszechobecne od pokoleń niszczą kręgosłupy i zginają karki. Odbierają życiowe siły i samo życie. Wymuszają powtarzalne gesty lub sztuczny bezruch. Oduczają wyrażania emocji i realizacji własnych potrzeb, a uczą dostosowania się do cudzych. Do czasu.
Obiekty przygotowane na wystawę zainspirowane są narzędziami, materiałami i rekwizytami codziennego życia kobiet trenowanych do ciężkiej pracy, funkcji usługowych, posłuszeństwa i poszukiwania społecznej akceptacji. Znajdziemy w nich także echa osobistej historii artystki związane z edukacją w białoruskiej szkole. Na zajęciach, które w języku rosyjskim nazywają się „Trud” (Труд), dziewczynki przyuczane były do prac domowych, m.in. szycia, robienia rękodzielniczych ozdób, prezentów. Podobnie jak w wielu innych szkołach autorytarnych i patriarchalnych społeczeństw, uczennice dostawały podwójną lekcję: podziału pracy ze względu na płeć i płci jako roli do odtworzenia. Dekoracyjny, kwiatowy kostium zakładany do kobiecego performansu maskować miał realny trud i umilać życie innym.
Wspomnienie szkolnych zadań artystka przepracowała w obiekcie Szyjcie same. Z setek metalowych ogniw własnoręcznie „uplotła” ciężką formę przypominającą fartuszek przekształcony w zbroję. Takiej samej metody użyła do zrobienia kolczugowych szarf (Miss Worker, Miss Best Worker, Miss Home Worker), które, nawiązując do odznaczania przodownic pracy w krajach radzieckich i dekorowania kobiet na konkursach piękności, dotykają głęboko zakorzenionego wzorca seksizmu. Wykonane kosztem wytężonej, długotrwałej pracy obiekty wydobywają konkretny, cieleśnie odczuwalny ciężar pełnienia roli kobiety. Z drugiej strony mogą się przekształcić – jak sugeruje ich forma – z narzędzi opresji w środki ochronne lub broń.
Ala Savashevich, Róża, z cyklu Tarcze, 2023, intarsja słomiana, 64 x 48 cm
Podobną dynamikę skojarzeń uruchamia seria obiektów przypominających kształtem tarcze, które artystka wykonała dekoracyjną techniką intarsji słomianej. W „tarczach” połączyła militarne, maskujące wzory z wizerunkiem kwiatów. Ten „kobiecy” symbol wielu rewolucji uzyskał aktualne znaczenie w czasie powstania na Białorusi w 2020 r., kiedy na ulicę masowo wyszły kobiety z kwiatami, tworząc łańcuchy solidarności i wzywając służby do zaprzestania przemocy. Choć rewolucja została stłumiona, pokojowy protest kobiet, pokazał istnienie wielkiej, lekceważonej dotąd zbiorowej siły.
W międzypokoleniowej pamięci wyporności kobiet w konfrontowaniu się z ciężarem patriarchatu, wyzysku i przemocy Ala Savashevich wydobywa potężną moc i wolę życia. Dotknęła jej w procesie performatywnej, ucieleśnionej pracy, w której traumatyczną historię przekształciła w herstorię kobiecej solidarności, samoobrony i walki.
[1] Silvia Federici, Poza granicami skóry. Przemyśliwanie, przekształcanie i odzyskiwanie ciała we współczesnym kapitalizmie, przeł. Joanna Bednarek. Książka i Prasa. Warszawa 2022.
Biogramy
Joanna Sokołowska to kuratorka, autorka i redaktorka publikacji poświęconych sztuce współczesnej, w latach 2010-2021 kuratorka Muzeum Sztuki w Łodzi, obecnie wykłada w Katedrze Mediacji Sztuki Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu i pracuje nad Programem Rezydencji Artystycznych im. Konrada i Pawła Jarodzkich w Fundacji „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego. W swoich wystawach i tekstach poruszała takie tematy jak przyszłość pracy, siostrzeństwo, wyobraźnia ekologiczna, a także badała współczesny potencjał awangardowych utopii. Wybrane wystawy: Odnowa. Biennale Zielona Góra 2022 (wspólnie z Martą Genderą i Bartkiem Lisem), Praca, praca, praca (praca). Céline Condorelli i Wendelien van Oldenborgh, (wspólnie z Danielem Muzyczukiem), 2021, Zjednoczona Pangea, 2019, Ćwiczenia w autonomii. Tamás Kaszás we współpracy z Anikó Loránt (ex-artists’ collective), 2016, Wszyscy ludzie będą siostrami, 2016), Niewczesne historie (wspólnie z Jarosławem Lubiakiem), 2015), Oczy szukają głowy do zamieszkania (wspólnie z Aleksandrą Jach, Katarzyną Słobodą, Magdaleną Ziółkowską, 2011), Robotnicy opuszczają miejsca pracy, 2010 (wszystkie w Muzeum Sztuki w Łodzi).
fot. Małgorzata Kujda
Przewodnik po wystawie
Dokumentacja wernisażu i wystawy fot. Małgorzata Kujda
Zespół 66P i osoby współpracujące
Organizacja, produkcja i realizacja: Renata Jarodzka, Rafał Jarodzki, Anna Krukowska, Piotr Lisowski, Mirek Łuckoś, Mirek Chudy, Marta Strzępek, Tomek Serediuk, Marcin Caliński, Danuta Krzywicka, Teresa Hajłasz-Golonka, Bartosz Gierczak, Michał Czapliński, Patrycja Ucieklak
Promocja: Magda Kotowska
Identyfikacja graficzna: Iwona Jarosz
Tłumaczenia: Iuliia Litsevych, Karol Waniek