Wieść gminnaMaciek Cholewa
kuratorka: Joanna Kobyłt-Schodowska
wernisaż: 16.07 (czwartek), godz. 18:00
oprowadzanie autorsko-kuratorskie: 18.05 (sobota), godz. 15:00
czas trwania wystawy: 16 lipca – 5 września
Na pocztówce z 1914 roku przedstawione zostało górnośląskie miasteczko Radzionków. W chwili wydania widokówki miejscowość, funkcjonująca pod nazwą Radzionkau i należąca do Rzeszy Niemieckiej, została ukazana tak, jak wyobrażano sobie, że będzie wyglądać sto lat później. Marktplatz in der Zukunft – głosi napis w górnej części karty – jest to więc „rynek przyszłości”.
Już sam ten tytuł odsłania pewien paradoks: Radzionków, jako miasto przemysłowe, historycznie nigdy nie posiadał rynku w klasycznym znaczeniu. Pocztówka kreuje więc nie tylko wizję przyszłości, ale również alternatywną tożsamość miejsca – bardziej mieszczańską, reprezentacyjną i aspirującą do nowoczesności.
Futurystyczna grafika oparta na fotomontażu prezentuje katalog cywilizacyjnych zdobyczy. Nad miastem, po zawieszonym w powietrzu wiadukcie, sunie kolej szybkiego ruchu. Ulicami przemyka elektryczny tramwaj, ponad zabudową unosi się monumentalny sterowiec, a obok niego – z naszej perspektywy nieco anachroniczny – balon. U dołu pocztówki widoczne jest rozległe rozlewisko. Być może to śmiała wizja urbanistyczna wyprzedzająca swoją epokę – rekreacyjne jezioro w centrum miasta. A może przeciwnie: zapowiedź katastrofy, powodzi związanej z antropogenicznymi zmianami klimatu.
W XX wieku podobne pocztówki powstawały masowo i krążyły po całej Europie. Zarówno wielkie miasta, jak i niewielkie miejscowości mogły zamówić własną projekcję przyszłości. Były one jednocześnie wyrazem fascynacji postępem oraz narzędziem lokalnych aspiracji. Każde miejsce mogło wyobrazić siebie jako część nadchodzącego, zglobalizowanego świata.
Radzionków to rodzinna miejscowość Maćka Cholewy, a odnaleziona karta pocztowa stała się punktem wyjścia do wystawy pogłębiającej jego wieloletnie badania nad tym, co lokalne, peryferyjne i pozostające w napięciu, wobec tego, co globalne. Wystawa Wieść gminna nie proponuje alternatywnej wizji jutra ani kolejnej utopii. Cholewę interesuje moment, w którym przyszłość traci ostrość i przestaje poddawać się jednoznacznemu przedstawieniu. To, co niewyraźne, rozproszone i niepełne, nie jest tutaj brakiem, lecz doświadczeniem współczesności – świata zbyt złożonego, by można go było objąć jednym spojrzeniem.
Jeśli mówimy o spojrzeniu i nowoczesności, na myśl przychodzi oczywiście Kartezjusz, dla którego widzenie nie było jedynie zmysłem, lecz metodą poznania i sposobem organizowania świata. Futurystyczna pocztówka działa właśnie w tym porządku: przedstawia przyszłość jako coś, co można zobaczyć wcześniej, objąć spojrzeniem i zaprojektować. W takim ujęciu nie ostre, „uzbrojone” w wiedzę oko okazuje się najważniejsze, lecz spojrzenie niepewne, peryferyjne – takie, które rezygnuje z pełnej kontroli na rzecz wielości możliwych interpretacji.
Choć peryferyjność pozostaje jednym z najważniejszych tematów praktyki Cholewy, to nie jest jednak traktowana jako romantyczna alternatywa wobec centrum. Relacja między centrum a obrzeżami nie opiera się tu na prostym podziale, lecz na nieustannym przepływie wyobrażeń, pragnień i gestów zawłaszczenia. Prowincja bywa jednocześnie idealizowana, estetyzowana i podporządkowywana oczekiwaniom centrum.
Wyobraźmy sobie porządek odwrotny niż ten z pocztówki. W niedalekiej przyszłości to wielka metropolia zaczyna fascynować się prowincjonalnością, lokalnym folklorem i małomiasteczkową estetyką. Politycy cynicznie wykorzystują popularność populistycznych narracji i decydują o budowie monumentalnego pomnika – przeskalowanej figury inspirowanej wernakularną rzeźbą ogrodową. Obiekt staje w centralnym punkcie miasta, dostarczając klasom kreatywnym estetycznej egzotyki i poczucia symbolicznej bliskości z „lokalnością”.
Niedługo po jego odsłonięciu harmonijna opowieść zaczyna jednak pękać. To, co miało być dowodem otwartości i pojednania centrum z peryferiami, ujawnia konflikty, których nie sposób dłużej neutralizować estetyką. Stworzona przez Cholewę narracja nie jest jednak fantazją o zemście prowincji. To raczej próba pokazania, że przyszłość projektowana przez centra władzy nie musi być przyszłością wspólną ani powszechnie akceptowaną.
Wystawa Maćka Cholewy nie próbuje odzyskać utraconej wiary w postęp ani stworzyć nowej wizji tego, co będzie. Pozostawia nas raczej pośród obrazów, które dopiero się wyłaniają, rozpadają albo śnią o własnej formie. Retrofuturystyczna pocztówka z początku XX wieku pozostaje w tym sensie figurą szczególną – nie dlatego, że błędnie przewidziała przyszłość, ale dlatego, że wciąż odsłania nasze pragnienie, by zarówno przyszłość, jak i przeszłość uczynić widzialnymi, spojrzeć na nią uzbrojonym okiem, a następnie podporządkować i uczynić możliwymi do przedstawienia jako spójny obraz.
Biogramy
Maciek Cholewa (ur. 1991 w Siemianowicach Śląskich). Artysta sztuk wizualnych. Absolwent ASP w Katowicach. Autor obiektów, instalacji, rysunków i fotografii. W swojej praktyce łączy działania artystyczne, badawcze i literackie, tworząc prace osadzone w lokalnych kontekstach społeczno-kulturowych. Skupia się na tematach związanych z peryferiami, tożsamością lokalną oraz estetyką wernakularną. Bazuje na własnych krótkich formach narracyjnych oraz przetworzeniu zasłyszanych historii.Pochodzi z Radzionkowa, małego miasta, które traktuje jako ważne źródło odniesień i inspiracji.
Jego prace były prezentowane m.in w: CSW Kronika, TRAFOstacja sztuki w Szczecinie, Galerii Bielskiej BWA, Galerii EL, Gdańskiej Galerii Miejskiej, Galerii Widna, MOCAK, Galerii BWA Katowice, Galerii Labirynt, Galerii Sztuki im. Jana Tarasina, Galerii Szara Kamienica, Galerii Szara, Galerii Sztuki Wozownia, Galerii Piktogram. Finalista konkursów: Nagroda Fundacji Vordemberge-Gildewart, Talenty Trójki, Przypływ. Młoda polska sztuka, Konkurs Fundacji Grey House.
fot. Momo Młynarska
Joanna Kobyłt-Schodowska – historyczka i krytyczka sztuki, kuratorka i badaczka. Członkinią Sekcji Polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA, laureatka Wrocławskiej Nagrody Artystycznej (2023). Publikowała m.in. w Obiegu, Szumiе, Notesie na 6 tygodni oraz Dwutygodniku. Obecnie pracuje w BWA Wrocław, gdzie prowadzi galerię BWA Wrocław Główny. W swojej praktyce kuratorskiej pracuje z kontekstem historycznym; interesuje ją nowoczesność jako epoka, z której konsekwencjami mierzymy się współcześnie, a także medium wystawy jako narzędzie wiedzy i władzy, kształtujące sposoby patrzenia, rozumienia historii i własnej teraźniejszości.
fot. Alicja Kielan
Zespół 66P i osoby współpracujące
organizacja, produkcja i realizacja: Renata Jarodzka, Rafał Jarodzki, Anna Krukowska, Mirek Łuckoś, Mirek Chudy, Patrycja Ucieklak, Łukasz Bałaciński, Danuta Krzywicka, Teresa Hajłasz-Golonka, Michał Czapliński, Katarzyna Małolepsza, Kamil Olender, Helena Swirtun, Alicja Wojakowska
promocja: Fest Promo
identyfikacja graficzna: Ewa Głowacka
tłumaczenia: Iuliia Lytsevych, Karol Waniek
patroni medialni: MINT Magazine, Miej Miejsce, Notes na 6 Tygodni, Radio Wrocław, Radio RAM, Radio Wrocław Kultura