„Wydaje się, że kiedy w 1858 roku Nadar, lecąc balonem, po raz pierwszy fotografuje Paryż z góry, rozpoczyna się nowy rozdział historii wizualnych metafor. Większość z nich opisuje spojrzenie jakonarzędzie podboju, budowania dystansu w stosunku do mapowanego terytorium, kolonizowania przestrzeni. Patrzenie definiowane jest coraz częściej jako akt agresji, aparat fotograficzny porównywany do broni, a fotograf do myśliwego skradającego się podczas polowania.

Jednak historia uzbrojonego oka jest znacznie dłuższa. Pojęcia «być w zasięgu wzroku», «objąć wzrokiem», «być pod czyimś okiem», «śledzić wzrokiem», «rzucić okiem» i tym podobne wskazują, jak język i wytwarzane przez niego relacje i stosunek do rzeczywistości kształtują się pod znakiem dystansu, klasyfikacji, dominacji. Uwydatniają liczne porównania widzenia do rozumienia i kontroli. Ponieważ w akcie oglądu patrzący oddzielony jest od oglądanego przedmiotu, co gwarantuje zachowanie dystansu, a tym samym neutralności, zmysłowi wzroku przypisywano największą wiarygodność. Z tego względu w historii filozofii Zachodu wzrok utożsamiany był z rozumem, co potwierdzają liczne wyrażenia, takie jak: objaśnianie, uwyraźnianie, refleksja, oświecanie, odzwierciedlanie, punkt widzenia czy perspektywa badawcza, które podporządkowane są dynamice widzenia (…)”.

Fragment książki Marty Lisok, Osmofuturyzm. O zapachu i bezużytecznym spojrzeniu, Warszawa 2026.